Zamanlar dəyişir — və vending aparatları aktuallaşır. Xidmət sektorunun inkişafı ilə yanaşı, vending biznesi də formalaşır. Statistik məlumatlar bir daha təsdiq edir ki, vendingin inkişafı birbaşa urbanizasiya səviyyəsi ilə bağlıdır.
“Azərbaycan Biznes” (“Azerbaijan Business”) jurnalının ötən sayında başladığımız vending mövzusunu (vending — aparatlar vasitəsilə pərakəndə satış üsulu) davam etdirərək, bu sahənin Azərbaycan reallıqlarında tətbiqi ideyasını daha da inkişaf etdirmək istərdik. Qeyd etdiyimiz kimi, Azərbaycan vending ticarətini dünyadan ən azı 100 il gec tətbiq etməyə başlayıb. Nəticədə, qədim dövrlərdən bəri iş prinsipi məlum olan sadə bir aparatdan gəlir əldə etmək imkanları diqqətdən kənarda qalıb. “Mala görə pul” mexanizmi hələ qədim Misir məbədlərində istifadə olunurdu. Orada kahinlərin iştirakı olmadan “müqəddəs suya görə pul” mübadiləsini təmin edən xüsusi qurğular quraşdırılmışdı. Təbii ki, belə məbədlərdə “kassadan qaçmaq” (mənimsəmə) halı baş verə bilməzdi, çünki insan faktoru yox idi. Ən qədim vending aparatlarının bu üstünlüyünü dərk edən müasir sahibkarlar vending aparatlarından geniş istifadə etməyə başladılar və milyardlarla gəlir əldə etdilər.
Uğurlu biznesin ən yüksək göstəricisi olan doqquzrəqəmli dövriyyələri nəzərə almasaq belə, biznesə cəmi bir vending aparatı ilə başlamaq pis başlanğıc deyil. Ən azından bu, bir və ya bir neçə satıcı işə götürməyi tələb edən kiçikmiqyaslı pərakəndə ticarətə və ya taksi xidmətinə bir alternativdir. Ümumiyyətlə, vending aparatları (vendorlar) hətta məhdud mal çeşidi ilə işlədikdə belə çox daha gəlirlidir, çünki muzdlu işçilərə əməkhaqqı ödənilməsi kimi əlavə xərclər tələb etmir. Üstəlik, belə işçiləri tapmaq da hər zaman asan olmur. Muzdlu satıcıların sizin tələb etdiyiniz bütün etik normalara və qaydalara tam əməl edəcəyinə isə kim zəmanət verə bilər?
Başqa bir məsələ: işçilər xəstələnə, xeyirli və ya bəhanəli səbəblərdən işə gəlməyə bilər, yaxud bəzən şəxsi maraqlarını güdərək satışda dürüstlük nümayiş etdirməyə bilərlər. Aparat isə proqramlaşdırılmış bir mexanizmdir və buna görə də insanla bağlı bir çox mənfi davranışlardan uzaqdır. Bundan əlavə, satıcıdan fərqli olaraq, vending aparatı əlverişli bir yerdə yerləşdirilə və 24/7 nəzarət altında fəaliyyət göstərə bilər. Daha bir üstünlüyü də qeyd etmək lazımdır: insanların sıx toplaşdığı yerlərdə — qatar vağzalları, hava limanları, otellər, tələbə yeməkxanaları və s. — çox vaxt satış piştaxtası qurmaq üçün yer olmur. Lakin cəmi 2–3 m² sahə tələb edən vending aparatları orada asanlıqla quraşdırıla bilər ki, bu da siqaret, telefon kartları, kofe və s. məhsulların uğurlu satışını təmin edir. Üstəlik, əgər söhbət İspaniyanın “Azkoyen” şirkəti (“AzVen” şirkəti “Azkoyen”in Azərbaycandakı rəsmi distribütorudur) kimi etibarlı istehsalçılardan gedirsə, o zaman biznesinizin sabit və gəlirli olacağına heç bir şübhə qalmır.
— “AzVen” MMC-nin icraçı direktoru Coşqun Cəbrayılov “Azərbaycan Biznes” jurnalına vending biznesinin xüsusiyyətləri barədə ətraflı məlumat verdi.
C.C. — “AzVen” 2006-cı ildə təsis edilib. Tam əminliklə deyə bilərəm ki, AzVen Azərbaycanda vending fəaliyyətinin qabaqcılıdır. Şirkətin əsas fəaliyyət prinsipi ölkəmizdə yeni bir bazar kimi vendingin inkişaf etdirilməsidir. Məşhur “Azkoyen” brendinin rəsmi distribütoru olaraq, AzVen vending aparatlarının tədarükünü, onların pulsuz quraşdırılmasını və xidmət göstərilməsini təmin edir. Bundan əlavə, biz birbaşa İspaniyadan xüsusi olaraq vending avadanlıqları üçün nəzərdə tutulmuş inqrediyentlər idxal edirik. Beləliklə, AzVen müştərilərə tam xidmət spektri təklif edir.
AB — Niyə məhz vending aparatları? Razılaşın ki, bu konsepsiya tamamilə yeni olmasa belə, Azərbaycan üçün hələ də qeyri-adidir.
C.C. — Doğrudur. İnsanlar nəzəri olaraq vending aparatları ilə tanış ola bilərlər, lakin praktiki cəhətdən bu, yenidir. Bu gün dünya miqyasında vending biznesinin dövriyyəsi milyardlara çatır. Beynəlxalq vending şəbəkələri yüz minlərlə aparat işlədir. Məsələn, Yaponiya, Cənubi Koreya və bir çox Avropa ölkələrində bir vending aparatı 20–40 nəfərə “xidmət edir”. Bu biznes yüksək gəlirli olmaqla yanaşı, həm də müasir texnoloji nailiyyətləri əks etdirir. Bu baxımdan, Azərbaycan onların tətbiqi üçün perspektivli bir mühitdir.
AB — Sizin hədəf kütləniz kimlərdir? Məhsullarınızın əsas alıcıları kimlər olacaq?
C.C. — AzVen yalnız böyük şirkətlər, hava limanları, avtovağzal və dəmir yolu vağzalları, otellər, biznes mərkəzləri, səhiyyə müəssisələri və təhsil ocaqları ilə deyil, həmçinin şəxsi vending biznesi ilə məşğul olmaq istəyən fərdi şəxslərlə də sıx əməkdaşlıq etməyi planlaşdırır.
AB — Vending biznesinə başlamaq üçün neçə aparat lazımdır?
C.C. — Bu biznesə cəmi bir aparatla da başlaya bilərsiniz, lakin daha yüksək mənfəət əldə etmək və qoyulan investisiyanı tez bir zamanda geri qaytarmaq üçün biz bir neçə vendor quraşdırmağı tövsiyə edirik. Baxın — bir aparat ayda 100 avrodan 1000 avroyadək gəlir gətirə bilər. İndi isə 10, 50 və ya 100 aparatdan ibarət şəbəkədən nə qədər gəlir əldə edəcəyinizi özünüz hesablayın!
AB — Hansı növ avadanlıqlar təklif edirsiniz?
C.C. — Biz isti və soyuq içkilər, siqaretlər, telefon kartları və qəlyanaltılar (snaklar) üçün geniş çeşiddə vending aparatları təklif edirik. Bu tanış görünüşlü aparatlar çox tutumlu, lakin eyni zamanda yığcamdır — adi bir soyuducu ölçüsündədir. Bütün cihazlar özünü təmizləmə sistemləri və milli valyutaya uyğunlaşdırılmış qəpik qəbulediciləri ilə təchiz olunub. Bu qəpik qəbulediciləri “Azkoyen” zavodunda xüsusi olaraq bizim üçün layihələndirilib. Onlar yalnız qəpikləri qəbul etmir, həm də qalığı dəqiqliklə geri qaytarır. Bu, bir “satıcı” üçün mükəmməl bir xüsusiyyətdir. Ümumiyyətlə, hər birinin özünəməxsus funksiyası olan müxtəlif növ aparatlar təklif edirik. Məsələn, qəhvə aparatlarımız iki növdə olur: həll olunan (orqanik) qəhvə hazırlayanlar və qəhvə dənələrini təzə üyüdənlər.
AB — Bəs ənənəvi çay necə?
C.C. — Əlbəttə. Yalnız qara çay deyil, həmçinin yaşıl çay, eləcə də limonlu, nanəli, çobanyastığı çayı və s. Bütün bunları isti içki vending aparatlarından əldə etmək olar. Məsələn, sizə isti içki çeşidimizdən olan “Veneto” modelini təqdim edim. Bu model əsasən klassik ekspresso qəhvəsi sevənlər üçün nəzərdə tutulub. Klassik reseptlərə uyğun olaraq dadın tam qorunub saxlanılmasını təmin etmək üçün bu model dəmləmədən dərhal əvvəl dənələri təzə üyüdən dəyirmanla təchiz edilmişdir.
AB — Təsəvvür edək ki, yeni başlayan sahibkarın cəmi bir qəhvə aparatı var — yayda onlar müştərilərə nə təklif edə bilərlər?
C.C. — Ötən ildən etibarən “Veneto” modeli soyutma modulu ilə birlikdə təklif olunur — bu isə o deməkdir ki, müştərilər artıq yalnız əsl qəhvədən (əvəzedicilərdən deyil!) və isti içkilərdən deyil, həmçinin südlü kokteyllərdən (milkşeyklərdən) və soyuq çaydan da zövq ala bilərlər.
AB — Əla! Güman edirəm ki, informasiya texnologiyaları dövründə vending aparatları qazanılan gəliri də hesablaya bilir…
C.C. — Tamamilə doğrudur. “Veneto” modelinin bir çox faydalı funksiyası var — özünüdiaqnostika və özünütəmizləmə (taymerlə proqramlaşdırıla bilən), enerjinin yandırılıb-söndürülməsi taymeri, proqramlaşdırıla bilən alternativ qiymət siyahısı, dəyişdirilə bilən ön panellər, proqramlaşdırıla bilən pulsuz bonus porsiyaları və s. Aparat əməliyyat məlumatlarını qeydə ala və onları noutbuka, portativ printerə və ya elektron açara ötürə bilir — bu da sahiblərinə satılan məhsulların növləri və miqdarı, qəbul edilən pullar və qaytarılan qalıq da daxil olmaqla, istənilən məlumata məsafədən çıxış əldə etmək imkanı verir.
AB — Zəmanət xidmətini kim təmin edəcək? “İstehsalçı ölkə”dən mütəxəssislərə ehtiyac yaranacaq?
C.C. — İspaniyada istehsalçı zavodda xüsusi təlim keçmiş mütəxəssislərimiz xarici məsləhətçilər olmadan həm zəmanət, həm də zəmanətdən sonrakı xidməti müstəqil şəkildə tam təmin etmək iqtidarındadırlar. Ona görə də hər şey çox aydındır — heç bir problem yoxdur. Əgər kiçik biznesə başlamaq istəyirsinizsə və bütün imkanları araşdırmısınızsa, özünüzdən soruşun: “Niyə də məhz vending olmasın?” Nəzərə alın: taksi biznesinə başlamaq üçün avtomobil almağa ən azı 10–12 000 dollar investisiya qoymalısınız. Bir tərəfdən getdikcə artan yanacaq qiymətlərini və həddindən artıq doymuş taksi bazarını, digər tərəfdən isə 400–500 dollarlıq aylıq gəliri əlavə etsək, xərclərinizin geri qayıtmasının çox uzun vaxt aparacağı bəllidir. İndi isə eyni hesablamaları vending aparatına tətbiq edin. Rəqəmlər tamamilə fərqlidir. Cəmi bir aparat (hansı ki qiyməti avtomobildən iki dəfə ucuzdur!) ayda 500–1000 dollar gəlir gətirə bilər — bu isə o deməkdir ki, qoyduğunuz investisiya 8–10 ay ərzində özünü doğruldacaq.
Məsələn, bir qəhvə aparatının gündəlik tutumu 700 fincandır. Əgər siz biznesə yeni başlayırsınızsa və bu aparat sizə baha görünürsə, “AzVen”in çeşidlərindən daha kiçik bir model — cəmi 210 fincan tutumu olan aparat seçə bilərsiniz! Bu aparatı hətta masa üzərinə də yerləşdirmək olar. Bu məqamda Çörçillin sözlərini bir az dəyişdirərək xatırlamaq yerinə düşər: “Sosialistlər hesab edirlər ki, mənfəət əldə etmək günahdır. Mən isə inanıram ki, əsl günah ziyana uğramaqdır”. Həqiqətən də, ziyana uğramağa ehtiyac yoxdur — pul qazanmağın yolu var. Biznesə başlayan sahibkarlar! Vending aparatları alın və… qazancınızı hesablayın!
“AzVen” tərəfindən təklif olunan vending aparatı modelləri:
“Veneto” — isti içkilər
“Lugano” — isti içkilər
“Tempo M” — isti içkilər
“City Lz” — isti içkilər
“Palma-B” — soyuq içkilər
“O.ce-4” — soyuq içkilər
“Palma-Mz” — soyuq içkilər və qəlyanaltılar (snaklar)
“Palma-H” — qəlyanaltılar (snaklar)
“N-Series” — siqaretlər və telefon kartları
Tarixi faktlar:
XVII əsrdə İngiltərədəki bir pabda qəlyan üçün tütün satan aparat quraşdırılmışdı.
Yaponiyada ilk vending aparatı 1904-cü ildə quraşdırılıb — bu aparat poçt qutusuna bərkidilmişdi və marka ilə təbrik açıqcaları satırdı.